franfotoblog

Bloot bij Van Dijk

Ben ik nog steeds 14, als ik me heel even afvraag waarom dit soort foto’s toch worden gemaakt? Maar ben tegelijk benieuwd hoe ze gemaakt zijn en wie het initiatief nam. En heeft dit handzame formaat (11,5 x 18 cm) nut gehad?

In Paul Kooiker’s serie ‘Room Service’ uit 2008 (uitgeverij Van Zoetendaal), zie je uitgeknipte plaatjes van blote vrouwen naast of voor boekenkasten. Het heerlijkste wat een man zich voor kan stellen, een belezen vrouw die even iets anders aan haar hoofd heeft. Je ziet alleen maar details, het blijft prikkelend. Alsof je door een sleutelgat kijkt, veraf en toch dichtbij. Waarom staan ze daar? Willen ze je de toegang tot die boekenkasten verhinderen? Wat zal het zijn, boek of bloot? Ik hoor geritsel in de bladeren van de boom van kennis van goed en kwaad.

Bij deze afdrukjes gaat het over een obsessie voor puur bloot. Geen bijbetekenissen. Veel aandacht voor borsten, billen en schaamhaar. Alles is binnenkamers gebleven. Op 13 foto’s is het gezicht buiten beeld. Voorwaarde van de modellen, of piëteit van fotograaf? Er is door drie  vrouwen geposeerd. Een stevige tante met sproetjes, rookt een sigaret als ze bloot voor een geopende koffer staat. Gaat ze weg of is ze net binnen? Ik zie een Amsterdamse binnentuin door het venster. Op de volgende foto liggen wat opengevouwen kranten met het logo van Het Parool, uit de tijd dat de twee O’s nog aan elkaar zaten.

Maar de favoriet is een jongere vrouw. Ze staat op 12 foto’s. Uit haar mimiek leid ik af dat ze zich niet schaamt als ze naast hem zit. Hij legt z’n hand op haar linkerschouder, maar laat z’n duim niet meedoen; hij aarzelt. Ze heeft geen last van het eeuwenoude cliché van de naakte vrouw en de geklede man. Zij werpt zich volledig in de strijd, haar kaak laat haar wilskracht zien. Er zit een zekere trots in. Ze legt haar linkerarm vrijpostig over zijn linkerknie. Kom op, slome.

Parallellen 4

Je zit in een auto. Je gaat een tunnel in. Lichtflitsen links en rechts, aan/uit. Opeens heb je een camera in je linkerhand omdat er iets bijzonders in de verte nadert. Je ziet een man die een vrouw probeert op te tillen, midden op de rijbaan tussen voorbij schietende auto’s. Ongeval? Een flits en je bent voorbij. Was dit echt?

Toen ik deze foto van Yulissa Benitez Amaro ergens zag opduiken, werd ik herinnerd aan een vergelijkbare schok. Opeens zag ik m’n schoolagenda uit 1962 voor me. Daar heb ik ooit een krantenfoto van Héctor Rondón Lovera ingeplakt die de World Press Photo voor dat jaar had gewonnen. Ik wilde er vaker naar kijken. Waarom hadden ze die foto uitgekozen? Ging het hier om de foto op zichzelf, of was de figuurlijke betekenis hier belangrijker? Ging het om het moment zelf of een extra laag?

De samenhang met bijbelse taferelen drong zich meteen op met zo’n reddende geestelijke. Maar ook zwakte versus weerbaarheid, geweld tegenover empathie, het inhumane en menselijke in één beeld. Of de twee grootmachten: het leger en de geestelijkheid, die zich door de eeuwen heen overal hebben gemanifesteerd. Zeker in Zuid-Amerika. Door het zwartwitte van de foto kregen de natte plassen er omheen een dubbele betekenis voor de gesloten slagerij in de achtergrond.

Zestig jaar later heeft dit beeld voor mij nog niets aan kracht verloren. Net iets meer dan Capa’s vallende loyalist of de brandende Vietnamese monnik, omdat dit over twee mensen gaat. Je kunt je niet verplaatsen in eenzame helden. Wij zijn natuurlijk die priester.

Er is vaak terecht geklaagd over het gruwelijke van de winnende foto’s in de World Press Photo competitie. Het ziet er ook uit als sensatiezucht, maar het op een afstand moeten blijven en niets kunnen doen is ook gruwelijk. Niemand vindt het aangenaam om daar aan herinnerd te worden. Daarom was die foto in die tunnel voor mij ook belangrijk, we zijn niets opgeschoten.