franfotoblog

1 | 4 | 2026
585

Oogluikend

The Beatles waren op de TV! Dit keer een muziekdocumentaire van Roger Appleton: ’The Beatles in Hamburg’, uit 2023, op Arte. Lastig om na zoveel jaar nog met iets nieuws te komen. Maar je kunt zo’n geschiedenis ook opnieuw verpakken. Met een vormgeving van deze tijd houd je jongere kijkers nieuwsgierig en oudere benieuwd.

Na zo’n twee minuten werden foto’s van Astrid Kircherr uit 1962 gebruikt om The Beatles te introduceren, John Lennon als eerste. Zacht licht, vroeg in de ochtend, op een terrein waar woonwagens stonden. Zo’n veld voor circussen of kermissen, passend bij artiesten met een zwervend en rauw bestaan.

Kircherr moet een van de eerste fotografen zijn geweest die ieder lid van de groep als individu op de foto zette. Meestal ging het om de groep, hier werden het aparte persoonlijkheden. Allemaal al eens eerder gezien.

Maar plotselings draait Lennon z’n hoofd naar me toe, sloot even z’n ogen om opzij te kijken, de foto bewoog even! Is er ooit tegelijk gefilmd? Ik kon het niet geloven, het was alsof een lijk opnieuw tot leven kwam. Had ik het wel goed gezien?

Hier klopte iets niet. Eerste gedachte: Artificial Intelligence. Alles wat geschiedenis is naar je eigen hand te zetten, geeft je product ook geloofwaardigheid. Ik kijk graag naar de verschillende manieren waarmee dat gedaan wordt. Die vermenging tussen schijn en waarheid is nu nog net zichtbaar.

Ik denk dat Astrid meerdere foto’s heeft gemaakt toen John er zo bijzat, maar nooit op zo’n moment tussendoor. Dat beeld moet gecreëerd zijn met A.I. om een soepele, geloofwaardige overgang in die beweging te maken. Het ooglid staat te strak en de omgeving is te licht als je naar z’n rechteroog kijkt. En hoe kan je z’n rechteroor nog zien als je bijna tegen zijn linker aankijkt? Iets of iemand heeft te perfect willen verbeteren.

25 | 3 | 2026
583

Über dem Nebelmeer

Als je mensen fotografeert die naar iets kijken, worden ze plaatsvervangers van ons zelf. Essentieel is dat we ze van achter bekijken. Je wordt er contemplatief van, zo had je er zelf ook bij kunnen staan.

Op het schilderij van Margritte, ‘La reproduction interdite’, zie je een beschouwer die zichzelf in de spiegel ziet zoals wij hem ook zien, op de rug.

Dat op de rug kijken is essentieel en een uitzicht dat wat vaag is wil daar wel bij helpen. Bij Caspar David Friedrich’s, ‘Der Wanderer über dem Nebelmeer’ uit 1818 staat de hoofdfiguur boven op een bergtop en kijkt uit over de daaronder voorbijdrijvende wolken. Het is alsof we de schepping beschouwen en daar een oordeel over vormen. Ik zie ook wel een band met Mozes die het beloofde land niet in mocht en er als troost toch naar mocht kijken vanaf de berg Nebo vlak voordat hij stierf.

En wat zien de mensen op mijn foto’s eigenlijk? Of waar kijken ze naar? Land in zicht? Staat er iemand op ze te wachten? Een blik op de toekomst? Het blijft vaag, wat ook mijn bedoeling was. Iedereen kan er zelf een invulling aan geven.

22 | 3 | 2026
582

Het grijze kind

Grijsblauw heeft weinig te maken met verwondering, trots en blijdschap. Het is de verkleuring van de foto of de dia, waardoor de schijn van een kleurloos verleden zich opdringt. De verbeelding van onze herinneringen zijn afhankelijk van chemische reacties, waar we geen grip op hebben.

Waarom liggen baby’s vaak op hun rug als ze gefotografeerd worden? Omdat het de meest natuurlijke houding is? Of laat de fotograaf het kind liever niet te lang los? Als je ligt, verzakt het vel van je gezicht waardoor er rare vertekeningen ontstaan. Het op de buik laten liggen geeft het kind wat meer vrijheid, maar het gevaar dat je daardoor alleen het achterhoofd te zien krijgt is groter.

Om het model dan toch naar de camera te laten kijken, kun je ze verleiden door vreemde geluiden te maken of met speelgoed te zwaaien. Allemaal niet zo makkelijk als je tegelijk wilt fotograferen.
Het kind te laten zitten is nog gevaarlijker, omdat het door een ongecontroleerde beweging om zou kunnen vallen. En het op de rug laten liggen geeft ook goed de hulpeloosheid weer.

Is dit voor of na het ‘verschonen’ gefotografeerd? Nergens iets te zien dat met “luiers, billendoekjes, hydrofiel luiers, washandjes, rompertjes of sokjes” (volgens de site van ‘Babydump’) te maken heeft. Dit is de commode waar billetjes gedroogd, gepoeierd en geolied worden. Deze baby lijkt er tevreden bij te liggen, de hoogste nood is alweer geleden.

De verkleuring, het neutrale behang, het efficiënte Tomado-achtige opbergrekje en het plastic broekje doen aan de vijftiger jaren denken. De baby ligt op een geborduurd kleed met fantasiefiguren. Het zijn kabouters met karretjes die als een optocht aan ons voorbijgaat. Het oorspronkelijke patroon was kennelijk niet breed genoeg, sommige figuren komen twee keer voor.