franfotoblog

4 | 3 | 2026
577

Eva 3D

Terwijl Jan van der Vaart rustig een nieuwe pot draait en Eva Besnyö daar een foto van maakt, zie ik in de linker bovenhoek van de muurfoto een doosje hangen. Er zit een wit pijpje aan. Functie?

Jan de Bruijn, conservator toegepaste kunst en vormgeving van het Kunstmuseum in Den Haag: “Dit is een kastje dat het klimaat op zaal monitort. Helaas is dat door mijn collega’s van onze afdeling ‘Gebouw & Installaties’ in het verleden enigszins ongunstig op deze muur geplaatst, waardoor we bij het aanbrengen van een blow-up (zoals deze foto van Jan van der Vaart in zijn atelier) genoodzaakt zijn om hier omheen en overheen te plakken – we kunnen het kastje niet zomaar verplaatsen.”

Een goed voorbeeld van planmatige frictie, dat hier opgelost wordt door stukjes van de afdruk driedimensionaal te laten worden. Dat het bij een vluchtig bekijken van de foto niet opvalt overkwam mij ook, tot ik dat witte pijpje zag. Er is handig gebruik gemaakt van een hoek in het atelier, een natuurlijke plek voor het wegwerken van elektrakabels of gaspijpen. Het klimaatkastje lijkt zo een vast onderdeel in het atelier van Jan van der Vaart. Alsof hij het daar zelf heeft opgehangen.

Op deze plek valt zo’n ingreep het minste op. Zou de plaatsing van de foto aan de plek van het kastje zijn aangepast? Een wat minder grote foto had ook gekund. En mag je zomaar ingrijpen in het werk van een ander? Omdat het in een foto makkelijk kan?

Eva’s foto uit begin jaren 70 heeft er een dimensie bij gekregen, niet alleen ruimtelijk maar ook in de techniek. Het is 2026, en er kan nu vanuit een foto van zo’n vijftig jaar oud, klimaat gemeten worden zonder dat het direct opvalt.

25 | 2 | 2026
575

A.I. jai-jai !

Is de linker foto (l) een onderdeel van een hele serie? Er moeten ook andere opnames bestaan, anders was de foto op rechts (r) er niet geweest. Daar is later een ander hoofd op gemonteerd. Zou het op de grijze golf zijn gericht?

Dit zijn tien verschillen:

(l+r) het oorspronkelijke model (l) heeft voor de rechterfoto schouders en heupen iets gedraaid, waardoor ronde vormen beter uitkomen.

(r) ze heeft de houding van haar armen en handen veranderd, zo komt ze minder slagvaardig over. Er is misschien een restje van een duim achtergebleven boven de ceintuur op haar rug.

(r) ze lijkt iets dichterbij te staan, de rand van het pad achter haar is verder weg.

(r) ze heeft haar linker pump meer naar buiten gedraaid om de wreef te accentueren (zie zool).

(r) haar benen zijn verlengd, kuiten en dijen ‘verslankt’.

(r) de rij stenen heeft er nu een extra rij naast liggen, sommige blaadjes en tufjes gras komen twee keer voor.

(r) er zit een groter raam in het witte huis net naast haar rechterdijbeen.

(r) de linkerkant is iets aangesneden, waardoor de vrouw langer lijkt.

(l+r) de schaduwen zijn door elkaar gebruikt. Op links tel ik in de linkeronderhoek twee blokvormige schaduwen, op de rechter drie.

(r) ik vind de verhouding tussen het hoofd en haar lijf uit proportie, waardoor alles van haar lichaam groter lijkt.

22 | 2 | 2026
574

A.I. jai-jai

Dit zat tussen de LinkedIn post. En je moest snel zijn met het kopiëren, want na een paar seconden was ze weg. Had ik dat nou echt gezien? Deed denken aan potloodventers; ‘now you see me, now you don’t’.

De eerste indruk: een betrouwbaar gezicht dat van alles uitstraalde, behalve sex. Een vrouw van de wereld, zelfbewust. Iemand die gewend is te handelen. Een verzorgd kapsel, haar lippenstift en de kleur van haar montuur waren op elkaar afgestemd. Het rechteroog wat harder, alsof ze genoeg had meegemaakt, het linker open en nieuwsgierig. Deze dame had wat te vertellen.

Toen m’n blik verder langs haar lichaam gleed, veranderde dat gevoel. Haar ogen en mondhoeken stonden neutraal, ernst en sensualiteit passen niet bij elkaar. Zo had ik oudere vrouwen nog niet vaak gezien. Tenzij in strenge schooljuffen fantasieën. Maar daar horen schoolbankjes bij, geen wandelpaden. Iets in haar houding nodigde uit haar te volgen.

Het werd een strijd tussen het aannemelijke en het wenselijke, de fantasie en de realiteit. Waarom zou een oudere vrouw er niet zo bij mogen lopen? Die hebben toch ook wensen? En waarom zou ze haar borsten en billen niet in de etalage zetten, als ze daar trots op is?

De fotograaf had een laag standpunt gebruikt, de helft van de foto gaat over haar benen. Die geven rare schaduwen op de grond, zo lijken ze onder haar rokje wel doormidden geknipt. Haar schouders zijn in de schaduw breed gebleven, ook al zijn ze nu gedraaid.

Ik kreeg meteen AI bijgedachten; al die eigenaardigheden, of dat niet te lang mogen kijken. Totdat ik nog iets eigenaardigs tussen haar rechteronderarm en buik ontdekte. Iets dat de retoucheur, of AI, in de haast over het hoofd had gezien. Artificial Intelligence is nog niet helemaal volmaakt, de mens als slordel is nog net zichtbaar.