Martin Schouten 1938 - 2026
Ik had gehoopt op een Amerikaanse roadtrip met hem en interviews met bluesartiesten onderweg. Maar Martin vond het wat lastig om mij daarbij op de achterbank te hebben. Dat ik de coverfoto voor ‘Een jaar in het duister’ mocht aanleveren, maakte alles weer goed.
Zaterdagavond - Zondagmorgen
Op het moment dat ik die coverfoto voor het boek “Motown” zag, dacht ik meteen aan die foto die ik in 1993 voor het dagblad Trouw maakte.
Ik had ze voorgesteld om een serie foto’s te maken over verschillende geloofsgemeenschappen in Nederland. Van Johan Maasbach tot de Koptische Kerk in Amsterdam Noord. Peter Sierksma zou de teksten schrijven.
Ik herinner me dat ik op een zondagochtend de stad in reed en een stel feestelijk geklede Surinaamse dames in de richting van de Utrechtsestraat zag lopen. En de Kerkstraat inslaan. Daar staat het gebouw Immanuel van de Evangelische Broedergemeente. Omdat ik niet zomaar naar binnen wilde gaan om te fotograferen, bleef ik voor de deur wachten. Na een kwartiertje kwam er een reus van een man naar buiten die een Gezangboek in z’n rechterhand vasthield. Toen ik hem vertelde waar ik mee bezig was kon ik deze foto maken.
“On Saturday’s I go out and play, on Sunday I get on my knees and pray”
“Stormy Monday Blues”: T-Bone Walker
Oud licht
Twee stukjes glas, een zwart/wit dia, een zwart kader, vier papieren afplakrandjes en een etiketje: ‘Merkelbach & Co. Amsterdam’. Gevonden in een kleine uitdragerij in Amsterdam-Noord. Wat een wonder dat dit nog steeds bestaat. Denk alleen al aan de originele lucht die hier tussen zit van zeker honderd jaar geleden!
Het souvenir is van een kloek formaat: acht bij acht centimeter. Ik kan me moeilijk voorstellen dat deze dia gemaakt is om te projecteren. Ik ken alleen diaprojectoren uit de vijftiger jaren. Maar hun voorlopers, de ‘toverlantaarns’, zien er groot genoeg uit om wél met dit soort formaten om te gaan.
“Merkelbach & Co.” zou een verwijzing kunnen zijn naar de portretstudio van Jacob Merkelbach. Opgericht in 1913: “De chic ingerichte zaak was gevestigd boven modehuis Hirsch & Cie aan het Leidseplein en werd vooral door de elite bezocht”, volgens Wikipedia. Zou dit studiemateriaal zijn geweest? De houding van Michelangelo paste wel als voorbeeld bij de klassieke manier van poseren die hij gebruikte.
Dit soort dia’s doet ook denken aan lezingen of voordrachten waarbij je beelden te zien kreeg die je anders nooit hadden kunnen zien. Het exotische van de pyramiden of indianen, geisha’s of de Niagara watervallen. Kenmerkend zijn de enorme scherpte en helderheid, om maar zo objectief mogelijke voorlichting te geven. Onscherpte leek niet te bestaan.
Het standpunt van de fotograaf is ook bijzonder, op gelijke hoogte als het beeld zelf. De modernere afbeeldingen zijn meer van onderen af gefotografeerd. We moeten nu tegen deze meester opkijken. Maar het mooist vind ik iedere keer weer het karakter van het licht dat daar aanwezig was, in combinatie met het toen aanwezige filmmateriaal. Streng en rechtvaardig. Iemand niet groter maken dan hij is en kleur is overbodig. Puur en puriteins.