franfotoblog

25 | 3 | 2026
583

Über dem Nebelmeer

Als je mensen fotografeert die naar iets kijken, worden ze plaatsvervangers van ons zelf. Essentieel is dat we ze van achter bekijken. Je wordt er contemplatief van, zo had je er zelf ook bij kunnen staan.

Op het schilderij van Margritte, ‘La reproduction interdite’, zie je een beschouwer die zichzelf in de spiegel ziet zoals wij hem ook zien, op de rug.

Dat op de rug kijken is essentieel en een uitzicht dat wat vaag is wil daar wel bij helpen. Bij Caspar David Friedrich’s, ‘Der Wanderer über dem Nebelmeer’ uit 1818 staat de hoofdfiguur boven op een bergtop en kijkt uit over de daaronder voorbijdrijvende wolken. Het is alsof we de schepping beschouwen en daar een oordeel over vormen. Ik zie ook wel een band met Mozes die het beloofde land niet in mocht en er als troost toch naar mocht kijken vanaf de berg Nebo vlak voordat hij stierf.

En wat zien de mensen op mijn foto’s eigenlijk? Of waar kijken ze naar? Land in zicht? Staat er iemand op ze te wachten? Een blik op de toekomst? Het blijft vaag, wat ook mijn bedoeling was. Iedereen kan er zelf een invulling aan geven.

22 | 3 | 2026
582

Het grijze kind

Grijsblauw heeft weinig te maken met verwondering, trots en blijdschap. Het is de verkleuring van de foto of de dia, waardoor de schijn van een kleurloos verleden zich opdringt. De verbeelding van onze herinneringen zijn afhankelijk van chemische reacties, waar we geen grip op hebben.

Waarom liggen baby’s vaak op hun rug als ze gefotografeerd worden? Omdat het de meest natuurlijke houding is? Of laat de fotograaf het kind liever niet te lang los? Als je ligt, verzakt het vel van je gezicht waardoor er rare vertekeningen ontstaan. Het op de buik laten liggen geeft het kind wat meer vrijheid, maar het gevaar dat je daardoor alleen het achterhoofd te zien krijgt is groter.

Om het model dan toch naar de camera te laten kijken, kun je ze verleiden door vreemde geluiden te maken of met speelgoed te zwaaien. Allemaal niet zo makkelijk als je tegelijk wilt fotograferen.
Het kind te laten zitten is nog gevaarlijker, omdat het door een ongecontroleerde beweging om zou kunnen vallen. En het op de rug laten liggen geeft ook goed de hulpeloosheid weer.

Is dit voor of na het ‘verschonen’ gefotografeerd? Nergens iets te zien dat met “luiers, billendoekjes, hydrofiel luiers, washandjes, rompertjes of sokjes” (volgens de site van ‘Babydump’) te maken heeft. Dit is de commode waar billetjes gedroogd, gepoeierd en geolied worden. Deze baby lijkt er tevreden bij te liggen, de hoogste nood is alweer geleden.

De verkleuring, het neutrale behang, het efficiënte Tomado-achtige opbergrekje en het plastic broekje doen aan de vijftiger jaren denken. De baby ligt op een geborduurd kleed met fantasiefiguren. Het zijn kabouters met karretjes die als een optocht aan ons voorbijgaat. Het oorspronkelijke patroon was kennelijk niet breed genoeg, sommige figuren komen twee keer voor.

18 | 3 | 2026
581

Gerben Hellinga 1937 - 2026

Toen ik de opdracht kreeg om Gerben Hellinga te fotograferen, voelde dat als een niet verdiende beloning. Ik had zijn voorstelling van Ajax - Feyenoord door Toneelgroep Centrum gezien, voor mij vernieuwend theater. Maar met zijn bewerking van ‘Kees de Jongen” uit 1972, was ik verkocht. De eigenzinnigheid van Kees is zijn gespletenheid in een nuchtere en een dromerige jongen. Hellinga gebruikte er twee acteurs voor: Hans Dagelet en Wim van der Grijn. Ik kon een van m’n lievelingsboeken nu zien en horen.

We hadden meteen contact. Er was interesse en begrip. Ik vond hem wereldwijs zonder dat hij dat etaleerde. Z’n spirituele kant was meer natuurlijk dan iets dat uitgedragen moest worden.

Volgens de Theaterkrant zat er altijd een sterke vrijheidsdrang in zijn personages; het zijn vaak non-conformisten. Hellinga was zeker een even vrijgevochten geest als veel van zijn personages. Hij reisde graag de wereld rond, woonde onder meer in Brussel, Wenen, Berlijn, Parijs en New York, en verbleef een groot deel van zijn leven op Ruigoord. Het dorp dat hij in 1973 samen met Hans Plomp had gekraakt en omvormde tot een vrijplaats voor kunstenaars.

Deze foto werd gebruikt op het omslag van de eerste druk van ‘Merg en Been’, een thriller. Ik vraag me nog altijd af of ik wel recht heb gedaan aan dit bijzondere contact, maar dan stellen zijn ogen me gerust.