franfotoblog

Ed & Rita

Een man, een vrouw en een microfoon, meer had Hans Buter niet nodig om de balans tussen persbelangen en artistieke expressie te laten zien.

Had Buter een stap naar links gezet, dan was Ed van der Elsken niet in beeld geweest. Maar dan was de rechterschouder van Rita Reys gaan domineren en had je niet kunnen zien hoe zij zich voelde. Zo ontstaat er een dialoog tussen de fotograaf en de zangeres. Maar eigenlijk gaat de foto ook over de plek die Van der Elsken hier inneemt.

Hij was de brutaalste onder de persfotografen die de nachtelijke jazzconcerten vastlegden in het Concertgebouw in de vijftiger jaren. Volgens organisator Lou van Rees kroop hij zelfs onder de vleugel van Oscar Peterson. Het is ook te zien in zijn houding. Met afhangende schouders en bovenarmen tegen z’n lijf gedrukt, probeert hij er ‘niet te zijn’. En tegelijk is het onmogelijk hem te negeren vanuit de zaal of op het podium.

Simon Carmiggeldt vergeleek de fotografen met stoffeerders die tijdens de bruiloft het zeil al willen leggen. Dat moet ontstaan zijn door de kruipende houdingen als ze op het podium waren. Van der Elsken bleef staan als hem dat uitkwam: ”Je probeert onzichtbaar te worden en dat lukte vrij goed hoor. Maar als ik wat moois zag ging ik er wel effe voor staan natuurlijk. Als er dan net iemand verheven zat te luisteren, zag je ze wel denken laat ‘m mooi de kanker krijgen, die persfotograaf. Maar er moet héél wat gebeuren, willen ze mij van het fotograferen afhouden. Ajáááá!”

Johan van der Keuken: “Fascinerend om te zien hoe hijzelf een deel van het optreden werd. Ed was een theatraal personage. Hij had die camera niet voortdurend aan zijn hoofd maar voelde haarfijn aan wanneer er iets ging gebeuren en dan ging-ie ook rustig door, hij schoot veel. Dus tien minuten niets, dan weer vijf minuten zeer intensief.”

Foto: Hans Buter

Modellenboek

Is het de creatie van Ferry Offerman waardoor dit een oud boek lijkt? Of de naam van Hans Dukkers aan de zijkant? Hij stierf in 1984. Die kloeke flitspaal ziet er dan wel ouderwets uit, maar het zijn de witte galahandschoenen die deze foto gedateerd maakt. Dat soort verlangen naar een chique en beter leven bestaat niet meer.

Dukkers stelde in 1964 samen met mensen uit de reclamewereld en castingbureaus een “International Guide” samen, waarin je foto’s, maten en specialiteiten van Nederlandse fotomodellen kon vinden. Allemaal onder: “auspiciën van Mevrouw A.C. Wynberge-Visser, directrice van Top-Telefoon. Willy Sluiterstraat 38, Amsterdam-17, Holland. Tel. 13 70 80”.

No. 27 in het boek, Myra Gunther, heeft “mooie slanke handen, perfecte benen, dito gebit” en is gespecialiseerd in: “Badkleding & Lingerie”. Rina Lodders, no. 41, schuilt weg achter een globe. Waarschijnlijk een verwijzing naar haar Miss World titel uit 1962/’63. De foto is van Hans Dukkers. Er staan 108 modellen in dit boek, 77 vrouwen en 31 mannen. Alles in zwart/wit, maar de overgang naar drukwerk in kleur is al merkbaar; de kleur van haar en ogen staan er ook bij.

De coverfoto is een goede keus als het over fotomodellen gaat. Dukkers is een van de weinige fotografen in die tijd die raad weet met elegantie. Dit is de periode waar de houdingen van etalagepoppen als voorbeeld voor fotomodellen gaan verdwijnen. Engelse modefotografen zoals David Bailey, Terence Donovan en Duffy gaan dat veranderen.

Ik zie hier een sprookjeswezen (model 64, Anne Traylen) die ons het licht schenkt. De suggestie dat dit allemaal vanzelf gaat, komt door haar linkerarm. Zo ronden goochelaars hun trucs ook af: “En toen was er licht”. Toch blijft er iets onverklaarbaar. Hoe komen die lamp en dat reflectiescherm aan die ‘bewogen’ randjes als alles stilstaat?

Stil protest op de Dam

Rondom de ‘Vrouw met kind en duiven’, dat op het monument op de Dam is afgebeeld als symbool van ‘Overwinning, Vrede en Nieuw Leven’, kropen de echte duiven dicht bij elkaar in deze kou net na nieuwjaar.

Daarvoor zat een eenzame man op zijn scooter die de kou en de stilte trotseerde op deze vroege maandagmorgen. Ik maakte een foto van deze doorzetter, hij gaf me uit de verte het V-teken. ‘V for Victory’, maar ook de oude begroeting tussen hippies in de zestiger jaren: “Peace, Man”.

Ik liep naar hem toe om hem te prijzen voor zijn doorzettingsvermogen en wou wat doneren. Maar hij wilde geen geld; ik kreeg van hem een prachtige button. Op kleine posters die aan z’n scooter hingen stond de voorlichting dat een boycot van Israël niet antisemitisch is en aan de Palestijnse vlag hing een traktaat over Theodor Herzl en de stichting van een Joodse staat. Hij was dus niet die man die altijd op het plein voor het paleis te vinden is. Trots vertelde hij dat hij het recht had bevochten om hier, voor het monumént te mogen staan. Het is tenslotte een herinnering aan de pijn van oorlogen en de hoop op vrede en vrijheid.

Maar het meest ging z’n hart uit naar de mensen in Gaza. Het is daar ook rotweer, dus stel je  voor dat je niet meer dan een gescheurde tentdoek hebt om jezelf te beschermen. Te moeten slapen op doorweekte matrassen en in natte dekens (de Volkskrant), en er niemand is om dat te veranderen, omdat Israël daar geen hulporganisaties meer toestaat.