De Nozems
Ooit gevonden in de afvalcontainer van de politiek tekenaar voor de Volkskrant, Opland: een origineel cliché van de foto die Ed van der Elsken maakte over Nozems, voor het artikel van Jan Vrijman in Vrij Nederland.
Het was voor het eerst dat er in Nederland media-aandacht was voor een speciale groep ‘lastige’ jongeren. De journalist en de fotograaf liepen de Nieuwendijk in Amsterdam op en af op zoek naar jongens die hier aan voldeden. Hier werden meisjes en het winkelende publiek lastig gevallen. Van der Elsken trof deze twee jongens uit Kattenburg en vroeg ze te poseren voor de etalage van een accordeonzaak in het verlengde van de Haarlemmerdijk. Het woord “Dijkers” werd later een begrip, toen ze zich afzetten tegen de “Pleiners”, die zich rond het Leidseplein ophielden.
Het was een nieuw woord, zonder betekenis. Braaf Nederland dacht deze jongste ‘ongeremdheid’ te bedwingen door ze te benoemen als “Nederlands Onderdaan Zonder Enig Moraal”. Ook deze twee jongens waren er niet van gediend om bij dit gespuis te worden ingedeeld. Het werd een relletje en ze deden Vrij Nederland een proces aan. Ze vonden dat ze in hun goede naam waren aangetast door de begeleidende tekst, en ze wonnen.
Bijna vijfentwintig jaar later verdedigde Van der Elsken in de Revisor zich nog: “zij waren perfectly willing”. Waarna hij zich beriep op zijn verantwoordelijkheid tegenover de gefotografeerden om ze niet te kwetsen. Dat waren ze ook niet, het was de tekst van Vrijman waarin ze zich niet konden vinden. Blijkbaar zat het hem nog steeds dwars.
Dit cliché is aan de achterkant in de zwarte gedeeltes beplakt met stukjes papier van de proefdruk. Daardoor verhoog je plaatselijk de drukkracht en wordt de inkt dieper in het papier gedrukt en voorkom je dat de zwarte partijen dichtlopen.
