franfotoblog

14 | 5 | 2025
497

Zelfportret

Als fotografen je hun zelfportret laten zien, is niets aan het toeval overgelaten. Het moet een bepaalde indruk achterlaten. Het is nooit zomaar een vluchtig moment geweest. Zelfs niet bij selfies. Daarvoor heb je teveel ervaring.

Als je gewend bent om portretfoto’s van anderen te maken waarom zou je dat dan ook niet op jezelf toepassen? Je kent de kracht van verbeelding, suggestie, fotogeschiedenis, status en uiteindelijk waarheidsgehalte; dat kun je allemaal gebruiken. Voor een boek over popfotografie, met bijdragen van verschillende fotografen, vroeg ik hen ook een zelfportret mee te sturen. Opmerkelijk veel onscherpte, paspoortcabinefoto’s of ergens-iemand-in-de-verte fotografie. Mystificatie heeft ons beroep altijd omringd. Ik doe er flink aan mee.

Misschien is het dezelfde theorie dat topkoks thuis het liefst een bruine boterham met pindakaas eten, of moderedactrices in hun vrije tijd hun ouwe broek dragen; als je in het vak zit wil je daar niet altijd mee bezig zijn. Dat betekent dat een kijker deze schijn in de foto moet ontlopen. Zelfportretten hebben bijbedoelingen.

Deze foto ontstond door de aantrekkingskracht van die geheimzinnige warme, rode verlichting, de bedrieglijke bolle vorm, de overeenkomst met een ouderwetse flitslamp, de schijn van labaratoriumapparatuur. Daarnaast de koele omgeving, het minimale uitzicht op natuur, het samengaan van dag- en kunstlicht, de geconcentreerde verlichting op m’n ogen die lijkt op een chirurgische ingreep. Met het gevoel in een cel te zitten en een foto van stralende rode lippen die Erwin Blumenfeld ooit maakte.

Ik had geluk die dag, daarom wil ik er nu nog steeds naar kijken.  

11 | 5 | 2025
496

Tijdelijk

Soms weet ik niet waarom ik zo nodig een foto moet maken, is het alsof de plek, tijd of gelegenheid zich op dat moment nog niet wil prijsgeven en me dwingt om zo’n beeld maar mee naar huis te nemen om verder te bestuderen. Wel even opletten of alles er goed op staat.

Wat was hier nou zo speciaal? Buiten de raadselachtige mededeling, de primaire kleuren, de zelfstandigheid van ieder apart onderdeel, de benauwdheid die uitnodigde tot verder en dieper die doorgang in te kijken, de opeenstapeling van niet gerelateerde voorwerpen, zo’n misplaatste plant, of de onpersoonlijke industriële indruk, die vreemde verzameling en het achter-de-coulissengevoel; alles was te vangen in één woord: tijdelijk.

Een container in een overdekte ruimte (opslag), een boodschappenmandje (terug naar AH), die rode kast die later nog tegen een muur gemonteerd zal worden, een opgevouwen klapstoel en een tafeltje dat tevergeefs lijkt te wachten op werk, een emmer verf die nog een keer gebruikt moet worden, een ongeopende zak met rijst voor een feest dat nog moet gaan komen, pallets die even opzij gelegd zijn, maar later nog eens van pas zullen komen of feestverlichting die moet wachten op het donker.

De mededeling: “Fiets Buiten!” zou alles kunnen verklaren, maar is te kort om goed te begrijpen. Alsof er naast een schilderij een kaartje hangt waar “Abstractie no.7” op staat. “Ga Buiten Fietsen” is duidelijker, of “Zet Fiets Niet Binnen!” had ook gekund. De gebiedende wijs lijkt op een laatste waarschuwing aan een onbekende fietser, of een vergeetachtige eigenaar met zelfkennis. Waarschijnlijk te weinig ruimte. Ik ben er nog niet uit, maar heb er wel vrede mee.

7 | 5 | 2025
495

5 Mei

Ik ben er niet vies van om de betekenis van een foto ingewikkeld te maken. Er zal langer naar gekeken worden. Onder het mom van ‘we leven nou eenmaal in een complexe samenleving’ kan je veel verstoppen. Tot bijna op het onduidelijke af. Maar uiteindelijk moet er natuurlijk wel een samenhang te zien zijn.

Het is 5 mei, alles staat in het teken van herdenken. Na zoveel jaar weer een mooie tentoonstelling over de ‘Ondergedoken Camera’, nu in het Foam. Als symbool voor de verzetsfotografie is gekozen voor een foto van Charles Breijer. Hierop poseerde Cas Oorthuys met z’n Rollei tussen z’n jaspanden, z’n alpinopet op en een shaggie op z’n onderlip. Een onopvallend mannetje, maar wel met de zachte wraak hoe je met Duitse apparatuur, Duitse wandaden voor altijd vastlegde. In de stad hangen er affiches van. Voor het Tropenmuseum tref ik er een in een mupi die onophoudelijk wisselt met een poster van het Centrum Seksueel Geweld.

Op de beschermruit heeft iemand 4x “acab” gespoten en een cirkel met een hoofdletter A. Het symbool voor de anarchistische gedachte. Ik heb het thuis maar opgezocht: ”All Cops Are Bastards”. Een vlotte, nikszeggende slogan, voor anarchisten onder elkaar. Wij hebben hier geen ‘cops’. Of misschien dachten ze op de strekking van de foto mee te liften? Die druipers wekten wel m’n nieuwsgierigheid, alsof het tranen waren.

Daarna was het wachten op de juiste voorbijgangers zodat het geheel een wat actueler karakter zou krijgen. Deze is de mooiste. Zo’n blonde jongen op een fiets zou voor ‘de jeugd’ kunnen staan. Met z’n gesloten ogen lijkt hij aan al deze tegenstellingen voorbij te gaan, of niet belast te willen worden door het verleden. Ze willen het liever zelf uitzoeken. De zwart/witte Cas buigt zich bezorgd en beschermend over hen heen.

4 | 5 | 2025
494

Kodacolor

Voor twee euro was ik weer vier jaar oud en bevond me op vreemd terrein. Alles zag er vergeeld uit. Een brede weg met aan weerskanten appartementen, liep uit op een heuvelachtig landschap. Overal stonden dikke auto’s met witte banden geparkeerd. 

Aan de rechterkant palen met electriciteitsdraden, dat zag er Amerikaans uit. Die schoten ze altijd als eerste kapot als ze een bank of een trein hadden overvallen. Telegrafisten zaten dan voor niks te seinen en de sheriff wist van niks. 

De achterkant van deze foto heeft een stempel, die belangrijk is: “This is a Kodacolor Print Made by Eastman Kodak Company T.M. Regis. U.S. Pat. Off. Week of December 1, 1952”. Dat klinkt specifiek, zouden ze dat op ieder afdrukje hebben gezet? Er zit een soort trots in, maar het voelt ook aan als een onderdeel van een onderzoek van de fabriek. Hoe lang blijven de kleuren geloofwaardig? 

Dit is een oervorm van de amateur-kleurenfotografie. Professionele fotografen werkten al langer in kleur, maar dat werd betaald door tijdschriften of fabrikanten. Een enorme foto-amateurmarkt lonkte. Om een film te maken waar een kleurscheiding van de drie basiskleuren (cyaan, geel en magenta) op één drager verwerkt zat was al een probleem, ook het papier waarop je dat kon afdrukken moest nog worden uitgevonden. Dit is zo’n poging. 

Er moet een bijzondere reden zijn geweest om deze foto te maken. Een test? In Photoshop werkt in “Selective Colour” vooral de magenta stand ingrijpend, en zie ik opeens de bomen in bloei staan. Mooi materiaal om uit te proberen, al was het kostbaar. Dat deze foto veel later is afgedrukt zou er op kunnen wijzen dat je lang deed met een rolletje, en er spaarzaam gefotografeerd werd. Zuinig aan dus, misschien zat Kodak helemaal op de verkeerde weg.