Reünie
Foto’s in een foto. Deze portretten van m’n grootouders hingen in het kantoor aan huis van m’n grootvader. Zijn foto zat iets hoger in het passe-partout. Je moest eerst naar hem kijken. Foto: Wolff Bilthoven, stond erbij. Vond dat toen wel passen bij het ‘bontje’ dat m’n oma op de foto om haar hals had.
Het was voor het eerst dat ik studioportretten zag van mensen die ik kende. Alles prachtig van drie kanten zacht aangelicht, Wolff was een vakman. M’n opa, flamboyant als hij was, had nergens een afbeelding van zichzelf aan de muur. Behalve deze. Hier had hij precies de uitstraling die hij ook graag liet zien. Vriendelijk, hartelijk, slim en zorgzaam. En devoot, al vond ik dat nooit zo overtuigend. Het kleine twinkellichtje in z’n linkeroog gaf hem een guitige uitstraling, hij hield wel van een geintje. Maar was ook een gewiekste, succesvolle zakenman die genoot van z’n oude dag. M’n oma keek wat afwezig op haar foto. Ook dat klopte met hun dagelijks leven. Ze stierf op haar 79e, hij werd 86. Hij miste haar. Zijn laatste woorden: ”Ik wil naar moeder”.
Soms houden de kleinkinderen een reünie, halen we herinneringen op en nemen foto’s mee. Ik zag dit lijstje op tafel liggen en vond de mengeling tussen beeld en bijna verdwenen beeld wel passen bij het vertellen van wat we nog weten van die tijd. Flarden. En, raar genoeg, als schaduwen op het glas toch nog beelden kunnen oproepen hoe het ooit was.
Trots
Wie deze foto’s gemaakt heeft is niet meer te achterhalen. Ik kocht ze op het Waterlooplein. Niet alleen om het formaat van 4 x 4 cm, de mooie verkleuring of de onderwerpen, maar ook de titels. Bij “Den Haag 1962” en “Pap, ik 1970” kun je van alles bedenken.
Dat zijn de titels die op smalle strookjes om de onderkant van deze dia’s geplakt zitten. De onderkant, om ze op de juiste manier in de projector in te voeren. Dia’s werden alleen gemaakt om in het donker te laten zien. Het vereiste kennis van de fotograaf, je moest ze heel precies belichten. Om er foto’s van af te laten drukken waren ze eigenlijk te contrastrijk.
Waarom noemt de fotografe van deze dia’s zichzelf “Ik”? Ze weet toch wie daar staat? Kan ze het zelf niet geloven, of wil ze het aan een ander uitleggen? “Met Pap”, had ook gekund. Het motief is eeuwenoud, je zou je er zelfs het begin der mensheid in terug kunnen zien. Een man, een vrouw en een boom. Om die band met die boom te versterken houdt ze een tak vast. Ieder ander zou naar de fotograaf hebben gekeken of gelachen, zij kijken naar de verte. Zijn zich bewust van een historische moment.
In een stad zouden ze er nooit zo hebben bij gestaan. Daar past beweging, verandering of interactie beter bij. Dat is het raadsel van die keukendia. Ik heb geen foto’s van mijn moeder tijdens huishoudelijk werk. Dat was geen onderwerp van historische waarde. Zo’n filmpje was al duur genoeg. Tenzij het beroemdheden waren die je in tijdschriften ‘gewoon’ zag doen, of vrouwen in reclames die de nieuwste Bruynzeel keukens hielpen verkopen. De zacht glimmende stof associeer je niet met werkkleding, eerder luxe. Of trots op alles wat bereikt is. Iets om in het donker aan anderen te laten zien.
Op de loer
Uit Wikipedia: “Contractonderhoud is het uitvoeren van onderhoudsactiviteiten op basis van een contractuele afspraak. Deze contractuele afspraak is in een overeenkomst (volgens het burgerlijk wetboek) vastgelegd.” Waarvan akte.
Aan de kleur van het voertuig waarmee diensten komen voorrijden, herkent men de bedoelingen. Zwart blijft altijd verdacht, zogenaamd neutraal. Geel en donkerbruin horen bij bezorgdiensten, lichtblauw staat voor wasmachines en ijskasten op straat, en wit wil een onschuldige indruk uitstralen. Verdachte personen in thrillers rijden er altijd hard in weg.
Gelukkig staat hier op de deur dat de inzittende zich met contractonderhoud bezighoudt. Maar de laagstaande zon en de schaduw van een achteruitkijkspiegel zorgen voor een masker over z’n gezicht, zoals op foto’s van misdadigers met zwarte balkjes over hun ogen. Meteen daarna denk je dat er hier helemaal niet gewerkt wordt. Vast een illegale siësta, of gamen in de baas z’n tijd. Zou ik ook doen.
Maar het meest bevalt me de verfijnde vorm van rubricering. Er had ook “Inspecteur” of “Controleur” op deze deur kunnen staan. Maar die moeten altijd iets onmiddellijk aan het kantoor doorgeven. Ik herinner me een foto van Roel Bazen uit een van de beste Nederlandse fotoboeken van de afgelopen dertig jaar; “Ons kent Ons”, met Kees van Kooten en Wim de Bie uit 1993.
De Bie verbeeldt hier: ”J. Hendriks, sociaal rechercheur”. Essentieel verschil, hier wordt duidelijk iets gerapporteerd (al is zijn zwarte Bic niet ingedrukt). Het wordt voorlopig eerst opgeschreven, er is nog overleg mogelijk. Ook een ambtenaar kan zich vergissen.
Zo’n telefoontje van die Zorro is anoniemer en bedreigender.
Perfecte plaatjes
Een zucht van verlichting toen ik langs deze vuilcontainer in de Honthorststraat reed. Hier lag het bewijs dat perfecte plaatjes gauw vervelen. Hoewel daar veel toeristen langslopen had niemand de aandrang gevoeld om deze, meest succesvolle, reproductie van Ikea mee te nemen.
Op de poster kijk je uit op de Herengracht vanaf de Brouwersgracht. Een zwart wit foto waarbij een fiets tegen het hek aan de waterkant staat; er is geen mens te zien. De lantaarnpaal staat er het meest prominent op. Zou de fiets bijzaak zijn geweest? Samen met de boom lijkt hij een soort kader te vormen waarin je het water en de huizen krijgt gepresenteerd. De fiets steekt goed af tegen de weerspiegeling op de gracht. Vakwerk.
Je voelt je meteen aangetrokken tot die alleenstaande fiets. Ikea lijkt daar niet zo zeker van en heeft ‘m daarom rood ingekleurd. Er is geen moeite gedaan om ‘m er aantrekkelijk uit te laten zien, om het zadel wappert een goedkoop plastic boodschappentasje. Het dwarse voorwiel en de leeggelopen banden maken het af. Die wordt binnenkort verwijderd of gaat de gracht in.
Als secondanten staan er een volle vuilnisbak, de lantaarnpaal en die boom achter drie Amsterdammertjes op de stoep. De deksel van een rioolput doorbreekt het strakke straatstenen patroon. Op de achtergrond woonboten en die wereldberoemde statige huizen. Eeuwige rust. Misschien dat het door deze foto komt, maar de gemeente heeft er nu een bankje neergezet.
Een perfecte weergave van een Amsterdamse sentiment, dat we ondanks die zeventiende-eeuwse erfenis toch zo gewoon zijn gebleven. Hier op straat laat je het liggen, thuis ga je het missen. Tot 22 november 2018 zijn er wereldwijd 427.000 posters van verkocht.
Zie ook: www.youtube.com/watch?v=mNHFERUa04A